Για τον Καθηγητή μας, Νικόλαο Κουμούτσο

Ο Νικόλαος Κουμούτσος γεννήθηκε στην Καλαμάτα το 1922. Ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του το 1939 στο «Πρακτικό Λύκειο Καλαμών». Σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Μηχανολόγων Ηλεκτρολόγων του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου στα δύσκολα χρόνια της Κατοχής. Λόγω των κοινωνικών του ευαισθησιών πλήρωσε και το αντίστοιχο τίμημα, και αποφοίτησε το 1948. Εργάσθηκε για μερικά χρόνια ως μηχανολόγος στην Καλαμάτα. Παντρεύτηκε την Καίτη Σακελλαρίου και είχε μία κόρη, την Αντιγόνη.

Το 1956 μετέβη με υποτροφία του Ιδρύματος Fulbright στις ΗΠΑ και φοίτησε κατ’ αρχάς στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο του Illinois στο Σικάγο, απ’ όπου έλαβε το πτυχίο Master of Science, και στη συνέχεια στο Πανεπιστήμιο Northwestern στο Evanston, όπου ολοκλήρωσε τη Διδακτορική του Διατριβή.

Το 1962 επέστρεψε στην Ελλάδα και για δύο χρόνια εργάσθηκε ως ερευνητής στο Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών Δημόκριτος. Το 1964 εξελέγη Έκτακτος επί θητεία Καθηγητής στην Ανωτάτη Σχολή Χημικών Μηχανικών του ΕΜΠ, στην τότε Έδρα της Ειδικής Μηχανολογίας, και το 1969 Τακτικός Καθηγητής στην ίδια έδρα. Μετά την αποχώρησή του από την ενεργό υπηρεσία το 1989 του απενεμήθη ο τίτλος του Ομότιμου Καθηγητή.

Ο Ν. Κουμούτσος είχε καθοριστική συμβολή στη διαμόρφωση της σύγχρονης φυσιογνωμίας της Σχολής, αλλά και συνολικά της Επιστήμης του Χημικού Μηχανικού στη χώρα, προσαρμοσμένης τόσο στο διεθνές «παράδειγμα», όσο και στις αναπτυξιακές απαιτήσεις της εποχής. Η εκβιομηχάνιση της χώρας, κατά τη δεκαετία του ’60, με μοχλούς τα δύο διυλιστήρια Ασπροπύργου και Θεσσαλονίκης, αλλά και πολλές άλλες μεγάλες επενδύσεις στη Χημική Βιομηχανία, αναβάθμισε τον ρόλο του Χημικού Μηχανικού και δημιούργησε την ανάγκη για μία στέρεα θεωρητική κατάρτιση στη Μηχανική των Διεργασιών (Process Engineering). Ο Ν. Κουμούτσος είναι αυτός που εισήγαγε, οργάνωσε και δίδαξε για πρώτη φορά τα μαθήματα της Θερμοδυναμικής, των Φαινομένων Μεταφοράς και της Αυτόματης Ρύθμισης, που διεθνώς αναγνωρίζονται ως ο ακρογωνιαίος λίθος ενός Προγράμματος Σπουδών Χημικής Μηχανικής.

Τα συγγράμματά του σε σχετικούς τομείς ήταν τα πρώτα της ελληνικής επιστημονικής βιβλιογραφίας:

• Ν. Κουμούτσος, «Εφηρμοσμένη Θερμοδυναμική», ΕΜΠ, 1η Έκδοση 1973, Αναθεωρημένη Έκδοση 1979.
• Ν. Κουμούτσος, «Φαινόμενα Μεταφοράς», ΕΜΠ, 1972.
• Ν. Κουμούτσος, Β. Λυγερού, Γ. Μπάφας, «Δυναμική Συστημάτων και Αυτόματη Ρύθμιση», ΕΜΠ, 1982.
• Ν. Κουμούτσος, Δ. Μαρίνος-Κουρής, «Χρήση-Εξοικονόμηση Ενέργειας», Εκδόσεις Φοίβος, 1986.
• Ν. Κουμούτσος, Β. Λυγερού, «Μεταφορά Θερμότητας», ΕΜΠ, 1988.

Συνέγραψε ακόμη, μόνος ή με συνεργάτες του, πολλά διδακτικά βοηθήματα και σημειώσεις.

Ο Ν. Κουμούτσος θεωρούσε απαραίτητη την καθιέρωση εκπαιδευτικών συστημάτων που καλλιεργούν την «κατά βάθος» γνώση και ταυτόχρονα αναπτύσσουν την κριτική και επαγωγική σκέψη. Παράλληλα, υποστήριξε με συνέπεια και συγκεκριμένες πρωτοβουλίες την ανάγκη για πολύπλευρη εκπαίδευση των μηχανικών αλλά και για την προώθηση της διεπιστημονικής κατανόησης και συνεργασίας. Στο πλαίσιο αυτό υποστήριξε τον εμπλουτισμό των μαθημάτων οικονομικής και διοικητικής κατεύθυνσης, αλλά και την εισαγωγή νέων μαθημάτων με διεπιστημονικό χαρακτήρα, όπως Μηχανολογικό Σχέδιο, Στοιχεία Μηχανολογικού Εξοπλισμού, Χρήση-Εξοικονόμηση Ενέργειας, Προβλήματα και Διάρθρωση της Ελληνικής Βιομηχανίας.

Ακόμη, ανέλαβε την ευθύνη διοργάνωσης Επιμορφωτικών Σεμιναρίων στη Σχολή, όπως οι εβδομαδιαίες διαλέξεις στον Τομέα ΙΙ, με ομιλητές μέλη ΔΕΠ, μεταπτυχιακούς σπουδαστές και προσκεκλημένους εισηγητές από τον επαγγελματικό χώρο. Ειδικότερα, μεγάλη απήχηση είχε το Σεμινάριο για την Ασφάλεια στη Χημική Βιομηχανία, που έδωσε ώθηση στην ανάπτυξη σχετικών διδακτικών και ερευνητικών δραστηριοτήτων της Σχολής στον κρίσιμο αυτό τομέα.

Υπό την εποπτεία και καθοδήγηση του Ν. Κουμούτσου εκπονήθηκαν 12 Διδακτορικές Διατριβές, 2 Διατριβές υφηγεσίας, ενώ συμμετείχε στη Συμβουλευτική Επιτροπή σημαντικού αριθμού διατριβών. Όμως, η προσφορά του Ν. Κουμούτσου στην εκπαίδευση δεν περιορίζεται στον χώρο του πανεπιστημίου. Ευαίσθητος στις απαιτήσεις που έθεταν οι ταχύτατες τεχνολογικές και επιστημονικές εξελίξεις, αντιλαμβάνεται την ανάγκη για τη συνεχιζόμενη εκπαίδευση των μηχανικών και συμβάλλει στην ίδρυση και οργάνωση του Επιστημονικού, Επιμορφωτικού Κέντρου του Πανελληνίου Συλλόγου Χημικών Μηχανικών, του οποίου υπήρξε ο πρώτος Πρόεδρος.

Το ερευνητικό έργο του Ν. Κουμούτσου καλύπτει μία ευρύτατη περιοχή με δύο κύριους άξονες:

1. Θέματα σχετικά με Φαινόμενα Μεταφοράς Θερμότητας και Ορμής, όπως η διαμόρφωση εκρηκτικού κύματος, η εξάτμιση, ο πυρηνογενής βρασμός, η δράση τριβομειωτικών κ.λπ.
2. Θέματα σχετικά με την Ενέργεια, όπως η εξοικονόμηση ενέργειας, η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η ανακύκλωση, η ενεργειακή πολιτική κ.λπ.

Το δημοσιευμένο του έργο αριθμεί 108 δημοσιεύσεις και 48 μελέτες και τεχνικές εκθέσεις. Παράλληλα όμως με την παραγωγή και δημοσίευση της έρευνάς του, ο Ν. Κουμούτσος είχε βαθιά πίστη για την ανάγκη σύνδεσης της έρευνας με τη βιομηχανία και διάχυσης της νέας γνώσης προς όφελος της κοινωνίας.

Αξίζει να αναφερθεί ότι υπήρξε ένας από τους εμπνευστές και Πρόεδρος του ΔΣ του «Ηλιακού Χωριού», την πρώτη κρίσιμη περίοδο 1983-87. Το «Ηλιακό Χωριό» αποτελεί ένα πρότυπο οικιστικό συγκρότημα 435 κατοικιών του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας στον Δήμο Λυκόβρυσης, που κατασκευάστηκε το 1984 αξιοποιώντας παθητικά και ενεργητικά ηλιακά συστήματα και άλλες ενεργειακές τεχνολογίες, με στόχο τη μεγιστοποίηση της εξοικονόμησης ενέργειας, τη συμπίεση του λειτουργικού κόστους και τη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από την παραγωγή και χρήση της ενέργειας.

Στη διάρκεια της θητείας του, ο Ν. Κουμούτσος ανέλαβε πολλές διοικητικές θέσεις στο ΕΜΠ, εκπληρώνοντας πάντα τα αντίστοιχα καθήκοντα άρτια και με σεβασμό στις ακαδημαϊκές ελευθερίες και στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Καθοριστικός ήταν ο ρόλος του, ως Υπεύθυνου Καθηγητή, στην ομαλή διεξαγωγή των φοιτητικών εκλογών στις 20.11.1972, που είχαν διεκδικήσει και κερδίσει οι φοιτητές από το χουντικό καθεστώς, καθώς μόνο οι εκλογές στις Σχολές Χημικών Μηχανικών και Αγρονόμων-Τοπογράφων του ΕΜΠ ολοκληρώθηκαν χωρίς τις ποικίλες «παρεμβολές» που σημειώθηκαν σε όλες τις Σχολές της χώρας.

Ως Κοσμήτορας της Σχολής Χημικών Μηχανικών και Συγκλητικός τη σκοτεινή περίοδο 1973-74, στάθηκε με συνέπεια δίπλα στους φοιτητές που αγωνίζονταν για την προάσπιση των ακαδημαϊκών ελευθεριών και την αποκατάσταση της δημοκρατίας. Για τη στάση του αυτή, αμέσως μετά την καταστολή της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, συνελήφθη και κρατήθηκε επί μακρόν στο ΕΑΤ/ΕΣΑ.

Μετά τη μεταπολίτευση, το 1982, στην κρίσιμη περίοδο της αλλαγής του θεσμικού πλαισίου για τα Πανεπιστήμια, ανέλαβε και πάλι την Κοσμητεία της Σχολής, συμβάλλοντας στην ομαλή μετάβαση, αναδιοργάνωση και προσαρμογή της Σχολής στις νέες ρυθμίσεις. Από το 1982 μέχρι τη συνταξιοδότησή του το 1989, ήταν σταθερά Διευθυντής του Τομέα ΙΙ, Ανάλυσης, Σχεδιασμού και Ανάπτυξης Διεργασιών και Συστημάτων, ενθαρρύνοντας επιστημονικές αναζητήσεις, συγκεράζοντας αντιθέσεις και εν τέλει συνεισφέροντας στην ανάπτυξη ενός δημιουργικού ακαδημαϊκού κλίματος.

Από το 1992 μέχρι το 1997 θέλησε να αξιοποιήσει την εμπειρία του προσφέροντας τις υπηρεσίες του στο ΕΜΠ, από τη θέση του Γενικού Γραμματέα του Ιδρύματος αυτή τη φορά, με στόχο την ενίσχυση των ακαδημαϊκών διαδικασιών, την ανάπτυξη των υποδομών αλλά και την αντιμετώπιση των πολλών δυσλειτουργιών ενός πολύπλοκου διοικητικού συστήματος.

Ως ενεργός πολίτης και επιστήμονας υψηλού κύρους, με σαφή αντίληψη για το δημόσιο συμφέρον και την ευρύτερη αποστολή ενός καθηγητή ΕΜΠ, ανέλαβε διοικητικές ευθύνες σε πολλούς φορείς του ευρύτερου Δημόσιου τομέα:

• Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού (ΔΕΗ): Μέλος του ΔΣ, 1974-1981.
• Δημόσια Επιχείρηση Φωταερίου (ΔΕΦΑ): Μέλος του ΔΣ, 1968-1979 και 1986-1989.
• Εθνικό Συμβούλιο Ενέργειας (ΕΣΕ): Μέλος του ΔΣ, 1978-1981.
• Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας (ΕΑΕΕ): Αντιπρόεδρος ΔΣ, κατά τις περιόδους 1978-1981 και 1989-1993.
• Εθνικό Ίδρυμα Νεότητας (ΕΟΝ): Πρόεδρος ΔΣ, 1974-1978.

Ο Ν. Κουμούτσος εργάσθηκε ακόμη ως Εθνικός Εκπρόσωπος σε Επιτροπές Προγραμμάτων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και ειδικότερα: “Non Nuclear Energy” (1988-1990) και “Human Capital and Mobility” (1990-1994).

Ο Ν. Κουμούτσος έφυγε από τη ζωή το 2000. Όσοι είχαν την τύχη να τον γνωρίσουν και να εργασθούν μαζί του, θα τον θυμούνται με σεβασμό και αγάπη.

---

Επιλογή και σύνθεση κειμένων από τον Τιμητικό Τόμο
«Αφιέρωμα στην Ενέργεια: Πολιτική-Τεχνολογία-Εκπαίδευση», ΕΜΠ, Αθήνα 1998
Επιμελητές Έκδοσης: Δ. Διακουλάκη, Γ. Καλογήρου, Β. Λυγερού