Αντί βιογραφικού…

Ο Λευτέρης Παπαγιαννάκης υπηρέτησε στη Σχολή µας ως καθηγητής Βιοµηχανικής Οικονοµίας λίγο περισσότερο από 20 χρόνια. Ένα διάστηµα µικρό αλλά ικανό για να αφήσει τη σφραγίδα της δηµιουργικής του σκέψης στη Σχολή και το ΕΜΠ συνολικά. Έφυγε από κοντά µας, στις 17 ∆εκεµβρίου 2008. Το κενό που άφησε στους φίλους και συνεργάτες του, στη Σχολή Χηµικών Μηχανικών, αλλά και συνολικά στο ∆ηµόσιο Πανεπιστήµιο το οποίο υπηρέτησε µε πάθος και ανιδιοτέλεια, είναι µεγάλο και δυσαναπλήρωτο.

Ο Λευτέρης Παπαγιαννάκης γεννήθηκε το 1944 στην Καλαµάτα µε καταγωγή από την Κίσσαµο Χανίων, ήταν παντρεµένος µε τη φαρµακοποιό Φωτούλα Τόγια και πατέρας δύο παιδιών της Κατερίνας και του Γιώργου. Σπούδασε Χηµικός στο πανεπιστήµιο Αθηνών και έκανε µεταπτυχιακές σπουδές στη Γαλλία σε θέµατα ενεργειακής και βιοµηχανικής οικονοµίας. Εκπόνησε τη διδακτορική του διατριβή στο Πανεπιστήµιο της Grenoble µε θέµα την εκβιοµηχάνιση της ελληνικής οικονοµίας.

Εργάσθηκε αρχικά στην ελληνική βιοµηχανία και αργότερα σε µελετητικούς φορείς. Το 1987 εκλέγεται καθηγητής στη Σχολή Χηµικών Μηχανικών του ΕΜΠ και αναλαµβάνει τη διεύθυνση του Εργαστηρίου Τεχνικο-Οικονοµικής Μελέτης Χηµικών Βιοµηχανιών που στις αρχές της δεκαετίας του ΄90 µετονοµάζεται σε Εργαστήριο Βιοµηχανικής και Ενεργειακής Οικονοµίας. Συνεχίζοντας την παράδοση του θεµελιωτή του Εργαστηρίου, καθηγητή Άγγελου Καλογερά, που εισήγαγε για πρώτη φορά στη Σχολή µαθήµατα τεχνικο-οικονοµικής ανάλυσης και έρευνας αγοράς, συµβάλλει καθοριστικά στη χάραξη των νέων εκπαιδευτικών και ερευνητικών κατευθύνσεων του Εργαστηρίου, καθώς εντοπίζει µε διορατικότητα τις µεταβολές που επέρχονται στο πεδίο άσκησης του επαγγέλµατος του Χηµικού Μηχανικού, συγκεκριµένα:

1. τη διεύρυνση της κλίµακας των επιχειρηµατικών αποφάσεων από το τοπικό και εγχώριο στο παγκόσµιο επίπεδο σε συνδυασµό µε την ενίσχυση του ανταγωνισµού,
2. την ταχεία διάχυση τεχνολογικών καινοτοµιών στις επιχειρήσεις, και
3. την ανάδειξη του φυσικού περιβάλλοντος και των πόρων ως σοβαρών εξωγενών περιορισµών της επιχειρηµατικής δραστηριότητας.

Η ακαδηµαϊκή συνεισφορά του σε επίπεδο ΕΜΠ είναι πολύ σηµαντική: Κατά την περίοδο 1997-2000 διετέλεσε Αντιπρύτανης Οικονοµικού Προγραµµατισµού και Ανάπτυξης του ΕΜΠ. Ως επιστηµονικός υπεύθυνος του Γραφείου ∆ιασύνδεσης του ΕΜΠ και κατανοώντας τις αναπτυξιακές επιδράσεις της τεχνολογίας, καλλιέργησε συστηµατικά, παρά τις δυσκολίες που αρχικά συνάντησε, την ανάγκη ενίσχυσης των δεσµών του Πολυτεχνείου µε τους κύριους υποδοχείς των αποφοίτων του, τον κόσµο των επιχειρήσεων. Στην κατεύθυνση αυτή αφιέρωσε και το µεγαλύτερο µέρος της δραστηριότητας του µετά το 2000. Συγκεκριµένα, ανέλαβε την επιστηµονική ευθύνη του έργου «Οριζόντια ∆ράση Γραφείων ∆ιασύνδεσης των Πανεπιστηµίων», στο πλαίσιο του ΕΠΕΑΚ (2002-05). Υπήρξε επίσης επιστηµονικός υπεύθυνος του Προγράµµατος «Τεχνολογία και Επιχειρηµατικότητα» του ΕΜΠ, µε στόχο την υποβοήθηση των αποφοίτων του να µετουσιώσουν τις γνώσεις και τα ερευνητικά τους αποτελέσµατα σε βιώσιµα επιχειρηµατικά εγχειρήµατα. Στο πλαίσιο της ακαδηµαϊκής του συνεισφοράς, καθιέρωσε ακόµη τη συστηµατική µελέτη της αγοράς εργασίας και των επαγγελµατικών προοπτικών των αποφοίτων του ΕΜΠ (2002) και ευρύτερα των αποφοίτων µηχανικών (2006 σε συνεργασία µε το ΤΕΕ). Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσεται και το έργο του για την ανάπτυξη του Τεχνολογικού Πολιτιστικού Πάρκου Λαυρίου, του οποίου υπήρξε πρόεδρος την περίοδο 1997-2000 και µέλος του ∆Σ, µέχρι το 2002. Πίστευε βαθύτατα ότι το ΤΠΠΛ µπορεί να αποτελέσει ένα µοντέλο διαχείρισης της περιουσίας του Ιδρύµατος, αλλά και ένα εργαλείο για την υποβοήθηση ανάπτυξης νέων δραστηριοτήτων σχετικών µε την ανάπτυξη της τεχνολογίας στο Ίδρυµα και τη χώρα.

Ο Λευτέρης Παπαγιαννάκης είχε αναπτύξει ένα πλούσιο ερευνητικό και µελετητικό έργο. Από τις εργασίες που εκπόνησε πριν το Πολυτεχνείο αξίζει να αναφερθεί η έρευνα που του είχε αναθέσει το Μορφωτικό Ίδρυµα της Εθνικής Τράπεζας, ‘Οι Ελληνικοί Σιδηρόδροµοι, 1881-1910’, που θεωρείται υπόδειγµα εµπεριστατωµένης οικονοµικής ιστορίας. Βασικοί ερευνητικοί τοµείς στους οποίους ενεργοποιήθηκε µετά την εκλογή του στο Πολυτεχνείο ήταν:

Η συστηµατική µελέτη θεµάτων βιοµηχανικής και περιφερειακής ανάπτυξης, µε έµφαση στην ανάλυση των προβληµάτων, των προσδιοριστικών παραγόντων και των προοπτικών της ελληνικής βιοµηχανίας. Ανέλαβε την επιστηµονική ευθύνη πολλών µελετών και ερευνών αναλύοντας το νέο πλαίσιο θεσµικών και τεχνολογικών µεταβολών στο οποίο καλείται να κινηθεί η εγχώρια βιοµηχανία και εντοπίζει έγκαιρα τις συνεπαγόµενες απειλές αλλά και τις προκλήσεις για µία ουσιαστική αναδιάρθρωση σε παραγωγικό και γεωγραφικό επίπεδο. Ειδικότερη αναφορά θα πρέπει να γίνει στις µελέτες που του ανέθεσε η Ακαδηµία Αθηνών: ‘Η Ελληνική Βιοµηχανία στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Επιπτώσεις από την ένταξη στην ΕΟΚ και προοπτικές’ (1993) και ‘Η ανάπτυξη της Θράκης. Προκλήσεις και Προοπτικές’ (1994). Η Θράκη ως υπόδειγµα της φθίνουσας πορείας µίας αρχικά υποσχόµενης βιοµηχανικής περιοχής τον απασχολεί και σε άλλες µελέτες στις οποίες διερευνά θέµατα ανθρώπινου δυναµικού (ΟΑΕ∆, 1994) και αναπτύσσει µία τυπολογία της βιοµηχανικής προβληµατικότητας στην Ελλάδα (ΥΒΕΤ, 1995). Η αξιοποίηση του Ελαιώνα ως κόµβου ήπιας βιοµηχανικής δραστηριότητας, αρµονικά ενταγµένου στον αστικό ιστό αποτελεί ένα άλλο ερευνητικό αντικείµενο που αναλαµβάνει ο Λ. Παπαγιαννάκης, µε τη χρηµατοδοτική υποστήριξη του ΥΠΕΧΩ∆Ε και του ∆ήµου Αθηναίων (1993-95). Τέλος, ιδιαίτερη έµφαση δίνει στην ανάλυση της ‘Επενδυτικής Συµπεριφοράς των βιοµηχανικών επιχειρήσεων’ (ΓΓΕΤ, 1997), ενώ αναδεικνύει τη σύνδεση µεταξύ ‘Ανταγωνιστικότητας και Στρατηγικής των Επιχειρήσεων’ (ΓΓΕΤ, 1999).

Η διείσδυση νέων ενεργειακών µορφών στο ελληνικό ενεργειακό σύστηµα, µε έµφαση στη µελέτη των προϋποθέσεων και προοπτικών ανάπτυξης των Ανανεώσιµων Πηγών Ενέργειας. ∆ιαβλέποντας από πολύ νωρίς τη σηµασία των ΑΠΕ ως µοχλού οικονοµικής ανάπτυξης για τη χώρα, συνέβαλε –από τους πρώτους στην Ελλάδα- για τη µετουσίωση της έννοιας της αειφορίας σε σύνολο επιστηµονικά τεκµηριωµένων πολιτικών και δράσεων. Στον τοµέα αυτό είχε την επιστηµονική ευθύνη µίας σειράς ευρωπαϊκών ερευνητικών προγραµµάτων (1992-1999) στο πλαίσιο των οποίων διερευνήθηκαν οι προοπτικές αξιοποίησης του δυναµικού των ΑΠΕ σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, αναπτύχθηκαν κατάλληλα εργαλεία υποστήριξης ενεργειακών αποφάσεων, αναλύθηκαν τα εµπόδια διείσδυσης τους στην αγορά και εντοπίσθηκαν οι αναγκαίες θεσµικές παρεµβάσεις. Αντίστοιχη προσέγγιση ανέπτυξε και για την Εκτίµηση και αποτύπωση σε Γεωγραφικό Σύστηµα Πληροφοριών (GIS) της διείσδυσης Φυσικού Αερίου στους τοµείς τελικής ενεργειακής ζήτησης που χρηµατοδοτήθηκε από τη ∆ΕΠΑ (1998). Στο ίδιο πλαίσιο, έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στην ανάδειξη της συµβολής των νέων ενεργειακών µορφών και τεχνολογιών στην αντιµετώπιση των κλιµατικών αλλαγών και υπήρξε ο επιστηµονικός υπεύθυνος της 1ης Εθνικής Έκθεσης για το Κλίµα (1994).

Στο σύνολο του έργου του που περιλαµβάνει πάνω από 200 εργασίες σε επιστηµονικά περιοδικά, συλλογικούς τόµους και πρακτικά συνεδρίων χρησιµοποιεί τον πλούτο των επιστηµονικών του γνώσεων, µαζί µε τη συνθετική του ικανότητα και την προσωπική του ευαισθησία. Παρών σε πολλές επιστηµονικές συναντήσεις, συνέδρια και ηµερίδες, διαφωτίζει, γοητεύει και ενεργοποιεί µε το χάρισµα του λόγου του.

Πλην της καθαρά επιστηµονικής του συνεισφοράς, ο Λευτέρης Παπαγιαννάκης συµµετείχε δραστήρια στο δηµόσιο διάλογο, συνδυάζοντας τη γνώση που στηριζόταν στο ερευνητικό και µελετητικό του έργο µε τις πολιτικές και κοινωνικές ανησυχίες ενός ενεργού και πάντα παρόντος πολίτη. Στο πλαίσιο αυτό συνεργάσθηκε µε πολλές εφηµερίδες (Ελευθεροτυπία, Καθηµερινή, Αυγή κ.α.), καθώς και µε περιοδικά (Οικονοµικός Ταχυδρόµος, Πολίτης, Σύγχρονα Θέµατα κ.α.).

Ιδιαίτερη ήταν η συµβολή του στον διάλογο που έχει ανοίξει για την εξέλιξη και την προοπτική του ελληνικού πανεπιστηµίου. Υπήρξε συνιδρυτής της Πρωτοβουλίας πανεπιστηµιακών για την αναβάθµιση του δηµοσίου Πανεπιστηµίου και του Παρατηρητηρίου Έρευνας και ∆ιαλόγου του ελληνικού Πανεπιστηµίου. Ως µέλος του Οµίλου Προβληµατισµού “η Αριστερά Σήµερα” (ΑΡ.ΣΗ), το 2006 προετοίµασε και διατύπωσε µιαν εναλλακτική πρόταση για την ‘Οργάνωση και Λειτουργία της Ανώτατης Εκπαίδευσης και της Έρευνας στην Ελλάδα’ που συζητήθηκε ευρύτατα και συνέβαλε ιδιαίτερα στον δηµόσιο διάλογο.

Ο Λευτέρης Παπαγιαννάκης ήταν πάνω απ’ όλα ένας εξαιρετικός Άνθρωπος, αγαπητός σε όλους όσους τον συνάντησαν στα πολλαπλά πεδία της ακαδηµαϊκής και κοινωνικής του δραστηριότητας. Με την πρόωρη απώλεια του, η Σχολή Χηµικών Μηχανικών και το ΕΜΠ έχασαν ένα πολύτιµο µέλος, ενώ ο δηµόσιος διάλογος έγινε αισθητά πιο φτωχός.

Το Εργαστήριο Βιοµηχανικής και Ενεργειακής Οικονοµίας